Author: lerna

Kintsugi Touch to Life

Part 1: Existence

A drop of water percolated

though the trans lucifer layers of the universe,

surrendered her body to the inevitable power of the gravity

and let her body fall, fall and fall though the lap of the Gaia

During this journey she heard giggles, laments, howls, hoots, horns,

She sensed the smell of spring, also the polluted air,

saw the luminesces of the sea and tepid appearance of cement buildings…

She embraces the cluster of this duality by remembering her sheer embodied nature

She was aware of her unifying, purifying and healing notion and the touch which would be the main mediator in this passage through interwoven connection…

Part 2: Recuperation

Kintsugi Touch to Life

Touch has many faces; corporal, visual, literal, auditory and ecologic touch are some of them…In the spring of 2022 I have received my first touch by Schumacher Collage in Reimagining Education Festival. Schumacher Collage was opening me a wide, wise and humble gate to manifest the interelational world of art, nature and science. Shortly after that, I become part of Movement, Mind, Ecology MA program. There I had kintsugi kind of experience where inherited vulnerabilities, damages of colonial systems and academic cracks were filled though experiential compassioned action of learning, research, creativity and science with ethics of care to all living beings instead of a gold powder.

I grew up in Turkey where being vulnerable is considered mostly as a cursed state, related with weakness, failure and abandonment. However, in the last decade well accepted psychologists verify being vulnerable as a normal result of unpredictable, risky situations, instead of labelling it as a weakness. The perception of the word has started to change in the word of mouth of societies.

Brené Brown who claims “vulnerability is the birthplace of innovation, creativity and change” has been inviting us see vulnerability form a new direction which might lead us to recovery, resilience and empowerment. Schumacher Collage had likewise approach to our vulnerabilities too; It has been an institute which works through the perspective of unity, sustainability, recycle, creativity and this approach was not only applicable for material world but emotional, moral word of humans, more than human world as well.

As walked to Schumacher Collage’s gate I was literally traumatized of being undermined and unrecognized in my academic life in my home country. As a professional educator with many years of experience in formal and non-formal school settings, I was having difficulty to accept unequal, disregardful behaviours of tutors, directors who are in power in higher education institutions. Sadly, discrimination and sometimes censorship has been already accustomed, even accepted as the right of the person who was highest level of that vertical hierarchy, by the students and some of the tutors as well. I could see that my two years of research with different advisors was losing its significance by arbitrary reasons of procrastinations by the head of the department. I was being precluded to graduate from that master’s program like many others. Furthermore, having another shock from the silence and/or ignorance to my brutal experience by the majority of my dance colleagues too.

Back then, while I was redefining, what is real friendship in connection to ethics of care and reshaping my life, I also started to write a book on creative dance pedagogy mainly for children and let myself to be an independent researcher. However, I was exposed to systematic invisibility like many who are “the other” who thinks different, manifests different, behaves different then mainstream in a non-inclusive environment. Eventually when my book has been published, which was one of the rare productions in this field in Turkey; never received any oral or written feedback about my book from those circles. French philosopher and psychoanalyst Anne Dufourmantelle’s following words from her book “In Praise of Risk” was resonating with my awakening process; Disobedience is the traversal of mirages, a manner of light heartedly breaking bonds, because one has agreed to lose everything, including life. The places and people where I were feeling the belonging was diminishing day by day, I was sensing there was not any future for me there.

This was partly the story behind my graduation piece, which was an act of re-gaining freedom for me. I started my research; dove in between generations, words, lines, plants, languages, states and related cluster of emotions inspired by my grandfather’s displacement story. During the process of making this piece I was not alone; flaxes, fallen barks, dried leaves and mosses that I found from Schumacher Collage campus were with me on the stage. Their resilience, flexibility and transformation were reminding me everlasting change of the life, forms and stories.

My research in Schumacher Collage been nourished by regenerative cycles of ecologic life, history, alternative pedagogies, ecosomatic practices and ecojustice approach, indigenous languages and inclusive, participatory approach to performing arts filed. My advisor Dr. Rachel Sweeny and tutor Dr. Marie Hale were holding the space tenderly for my curiosity and giving me the support by remarkable suggestions such as how to use the action research as a scientific method and ethics of the research. Additionally, Satish Kumar’s extremely humble, attentive existence in the campus, the way he listens us has been catalysing the mission of Schumacher Collage.

In January 2023, I got invitation to run a volunteer ecosomatic workshop Dr. Rachel Sweeny for students, happily I accepted this idea to share cumulative information and experience, resourced by my studies in Movement, Mind, Ecology MA program. Some of the participants has arrived with a bit of hesitation to dancing and moving; however, they trust the process, listen the space, their bodies and the bodies of ecologic beings; they move with them or being moved by them in their creative expressions.

Figure 1 Moment from ecosomatic workshop, January 2024, Dartington, Studio 6

Next days, Schumacher Collage students and volunteers, some of my students and colleagues from Istanbul become part of my action research. They reflect and “I“ compose, reshape and create my performative, embodied, participatory graduation piece.

Here I would like to give a short break to my writing by digging in to “I”;

I can once again see from my experience
I have explained above the big “I” is actually “We”;
we – Schumacher Collage, founders, students, snow drops, trees, mosses, research participants, tutors, Julia’s Kitchen Henri’s Field, flaxes, volunteers, office staff and many more…

Part 3: Action

I expanded “we” by my participatory performance as a graduation piece; audience did not only watch the performance but hear, move, touch, create and connect. I have performed that piece in Small is Beautiful Conference, Dartington 2023, then in Impulstanz Festival-Lace Symposium, Vienna, 2024 in a lecture performance format.

Figure 2 Performing my graduation piece “Carthographic Echoes” in Small is Beautiful Symposium, March 2024

Figure 3 Carthographic Echoes as a participatory, lecture performance,Impulstanz-Lace Symposium, Vienna, August 2024

During that period, I was also applying to performing arts festivals in Turkey, nonetheless getting rejections. I had something to share with my homeland and I did not want to give it up. Eventually I arranged a performance for December 2024 in a stage called Duende Theatre, Istanbul. Before my journey to Istanbul, I did an open rehearsal; Schumacher Collage Alumni has joined and gave wonderfully constructive, helpful feedback by using the method of Critical Response Process by Liz Lerman.

Finally, I was feeling ready to share the Schumacher Collage values with the people in Istanbul. Although I met some difficulties during rehersal period as an independent artists on some practicalities; participation of the audience added more layers to the process by changing the space, widening the multidisciplinary connection and communication in between us. Displacement is globally unpleasant topic to interact, once I started to perform, I felt myself and audience has transformed to weavers who waves different yarns, textures, colors, lines, wishes and stories and eventually we able to move beyond the story.

Figure 4 Moment from Cartographic Echoes, Duende Theater, Istanbul, December, 2024

After the performance all of the audience wanted to stay for written feedback session about the experience they have just joined and/or witnessed. They wrote 15 minutes in a collective silence, you can see some of them below. However even after writing they did not want to leave the theatre, then we had Q&A session where people shared their ideas and feelings about the performance and the relationality of life, politics and environment too.

“I felt myself like in an art therapy session”

“..home and belonging feels warm…”

“..reminded me the games I played when I was a child…”

“in case to feel the power of starting again from the point where you fall down, you need to get support from the floor/earth”

“..feeing the soul of the forest..”

“…Anna Halprin’s home studio..”

I always believe in the necessity and the benefits of community art experiences. The elongations in time that we experienced after the performance was revelled their need to share their expressions and give a voice in the community. Today we-artists- need places which have inclusive and democratic management structures to align with the values of participatory art practice. Also, being aware of the politics of visibility, sometimes make counter actions then mainstream choices will open bring us new dimensions, multicultural encounters and support the democracy culture as well.

Part 4: Spiralling

Shortly after my graduation, I started to engage ecologic values, elements and aspects to my Creative Dance Teacher Training program which helped me to shake and reshape the program by being “Ecology Based”. I constructed some of the session of the training in forests of Istanbul where participants able to observe, connect and reflect the nature though dance and movement.

Over six months the group has experienced many moments of experiential, body-based learning, creativity, sharing, collaborating and astonishment too. For example, one of my students felt touched a lot when she learned about the animal called Tardigrade (water bear), ashamed of her judgements to this species’ body shape and eventually start to cry while learning more about this animal’s features. Followingly, she developed deep admiration and love to the Tardigrade

Figure 5 Reflection from a student of Ecology Based Creative Dance Teacher Training Workshop, Istanbul, Cati Dans, July 2024

That moment was not just transformative for her but touched each of us in the group as well. In their graduation performance they slowly occupy the space like meadows. While minimal music and a Zen poetry was accompanying them, they were performing their solos, duos and group dances.

Part 5: Landing

It takes such a long time for me to finish this writing, many times I found myself in front of computer and could not move, write or edit…It was challenging for me to go back to those days of darkness; I had struggled a lot with asking many times similar questions to heal my pain, trying to find right answers for the way out from that narrow, boggy geography. Schumacher Collage has opened the doors of relief, empowerment, recovery and I was able to reclaim my passionate actions on arts, academics and ecology.

I can admit that, this writing is a farewell to those painful geographies; I am feeling the transformation of my heart from a rock to tranquil, bright, blue sea with no regret, revenge or fear inside.

Have you ever said goodbye to place or a state? Did you look around for last time? remembering moments, memories, emotions and shades… Here I am celebrating my story of embodying pedagogy, performance and ecology from new perspectives and share my experience as well, while remembering the possibility that maybe the geography did not change but the seeds, their sprouts are on their way to trees…May all embrace life with love and serendipity…

15 December 2025
Նոր կեանքի մէջ ամբողջականութեան ձգտումով. սահմաններ եւ նուրբ գիծեր

Լեռնա Պապիկեան

Անգլիոյ փոքրիկ գիւղի մը մէջ նոր կեանք մը կը սկսիմ եւ նոր-նոր կը սկսիմ հասկնալ, թէ հոս տեղափոխուած եմ՝ ամուսնոյս հետ հիւսած մեր կեանքով։ Յաճախ երախտագիտութեամբ կը դիտեմ դուրսի անդադրում տեղատարափ անձրեւը, իսկ երբեմն ալ անձրեւուն տակ կը քալեմ,– ջուրի տարրերուն հետ շփումի մէջ մտնելս միտքս կը հանգստացնէ։ Կը դիտեմ հաւաքուած ու անսպասելի տեղերէ վազող ջրուղիները, ումպ մը առնելու համար յանկարծ ջրափոսիկին մօտեցող կարմրալանջիկը եւ ճամբուն թացին մէջ արտացոլացող ամպերուն շարժումը։ Այս դիտարկումներու ընթացքին, կը հանգստանամ՝ նկատելով ջուրի հոսանքին թրթռացումները եւ իմ ներքին «ջուրերուս» մարմինիս մէջ հոսիլը. մկաններուս պրկուածութիւնը տեղի կու տայ աւելի փափուկ հիւսուածքներու։ Ապա լոյսը կը բացուի ու ես կը զննեմ փոփոխուող լոյսին ստեղծած զգացումները բնապատկերին եւ իմ վրաս, կեանքը ընկալելու ձեւիս փոփոխութիւնը եւ տարբեր արարածներու՝ ջուրին նման լոյսին ունեցած յարափոփոխ յարաբերութիւնները։ Երբեմն մարմինս կը յանձնեմ ծառերուն, ճիւղերուն, թուփերուն շարժումին՝ ազատօրէն օրօրուելով եւ նետուելով բնութեան մէջ։ Զգալս, թէ մարմինիս եւ զգացումներուս ընդմէջէն գոյութիւն ունիմ իբրեւ բնութեան հաւասար մաս մը, կ՚ամրապնդէ ինքնավստահութիւնս եւ ամբողջականութիւնս։ Աւելին, այս տարածքին մէջ, ուր չկան իւրութեան եւ իշխանութեան հասկացութիւններ, այլ էակներու հետ հաւասար կեանք մը բաժնելը կը զարգացնէ մարտահրաւէրներու դիմաց դիմադրողականութիւնս։

Առաջին յատկութիւնը, որ զիս բլուրներու միջեւ հանգչած այս փոքրիկ գիւղը տարաւ, Լոնտոնի նման հանրածանօթ մայրաքաղաքին փոխարէն, դպրոցն էր, ուրկէ ստացած էի մագիստրոսականս։ Ան բնապահպանական առեւելումով հիմնարկ մըն է։ Հոն է, որ ես բնամարմնական (ecosomatic) կիրառութիւններու եւ անոր վերաբերեալ գրականութեան ծանօթացայ։ Բնամարմնական ուսումնասիրութիւնները կը միտին վերականգնել մարդու մարմնին եւ բնութեան միջեւ գիտակից կապը։ Ի տարբերութիւն բնութեան մէջ կատարուած աւանդական աշխատանքներուն, բնամարմնական աշխատանքը մարմինն ու բնութիւնը չ՚օգտագործեր որպէս ստեղծագործութիւնը զարգացնելու կամ բարօրութեան հասնելու գործիք, այլ առաջնահերթութիւն կու տայ համատեղ կեանքի փորձառութեան զգացումին՝ յիշեցնելով մեզ մեր ներքին եւ էական փոխկապակցութիւնը։ Անշուշտ, կարելի է նաեւ զարգացնել մեր ստեղծագործականութիւնը եւ լաւ զգալ մեր յայտնաբերած նոր հեռանկարներու միջոցով։

Բնամարմնական աշխատանքները, որ նաեւ փորձառական ուսուցման աշխատանքներ են, սկսած են մեծապէս օգտագործուիլ աշխարհի չորս դին, պարի մարզին կողքին զանազան մարզերու մէջ, ինչպէս՝ հոգեբանութեան, կրթութեան, արուեստի միջոցով բուժման, ճարտարապետական գծագրութեամբ բուժման եւ կլիմայական գործունէութեան։ Բնամարմնական աշխատանքները կը զարգացնեն տարբեր հմտութիւններ, ինչպէս՝ զգայական իրազեկութիւն եւ կարեկցանք, ու կրնան օգնել «միւս»-ին հետ կորսուած կապը վերականգնել։

Այս սորված հմտութիւններս տարիէ մը ի վեր ներառած եմ 2015-ին Պոլսոյ մէջ հիմնած «Ստեղծագործ պարուսոյցներու վերապատրաստման աշխատանոց» ծրագիրիս մէջ։ Միաժամանակ առցանց եւ անձամբ կատարած դասապահերէս մէկուն ընթացքին, երբ ցոյց կու տայի ջրային արջին յամրաքայլերը, աշակերտներէս մին սկսաւ լալ. ան ըսաւ, որ խոր զղջում զգացած է ջրային արջին հանդէպ ունեցած նախապաշարումներուն համար՝ պարզապէս քանի որ չէր հաւնիր անասունին արտաքինը։ Այս առճակատումը առիթ ստեղծեց, որ ան իսկապէս զգայ առօրեայի եռուզեռի մէջ իրար հանդէպ մեր ունեցած նախապաշարումները եւ իրերամերժումները՝ անհատական թէ՛ ընկերային մեր կեանքերուն մէջ։ Այս աշակերտուհիս՝ նուրբ եւ ուժեղ կին մը, հաւանաբար իր մէջ կուտակած էր նաեւ ուրիշներու դատողական կարծիքները։ Դասապահը աւարտեցաւ իր՝ ջրային արջին նուիրուած բանաստեղծութեան ընթերցումով, մինչ մեր բոլորին աչքերը թաց էին, այս անգամ՝ կարեկցանքով։

Կարեկցանքը լոկ զգացմում չէ, այլեւ ներգործութեան վիճակ մը, որ դրականօրէն կը փոխակերպէ մեր կեանքը: Այնուամենայնիւ, կարեկցանքի վրայ հիմնուած բնամարմնային աշխատանքները նոր յայտնաբերումներ չեն մարդկութեան համար: Մեկնելով ժողովուրդներու գոյատեւած արտադրութիւններէն, արուեստի գործերէն, կենցաղակերպերէն եւ ծէսերէն, գիտենք, որ վայրի մը մէջ հաստատուած ժողովուրդներ պատմութեան տարբեր հանգրուաններու ընթացքին՝ յատկապէս նախքան գաղութատիրոջ կողմէ իրենց հողերու եւ մշակոյթներու գրաւումն ու ոչնչացումը, ունէին ամբողջական յարաբերութիւն իրենց մարմիններու եւ միջավայրին հետ՝ հիմնուած կենսունակութեան, գիտակցութեան եւ փոխզգացութեան վրայ ։ Այս ժողովուրդներու կողմէն մարմնի օգտագործումը բուժման, արտադրութեան, բերգահաւաքի, սուգի, փոփոխութեան եւ տօնակատարութեան արարողութիւններուն մէջ, ինչպէս նաեւ՝ պարի, շարժումի, կշռոյթի եւ երգի մէջ, ոչ միայն նպաստած է սեփական մարմիններու հետ իրենց յարաբերութիւններու ամբողջական առողջութեան, այլեւ վերականգնած է հասարակութեան մէջ թէ՛ մարդկային թէ՛ ոչ մարդկային մարմիններու միջեւ կապերը։

Ժամանակի ընթացքին, երբ մարդիկ գաղթեցին կամ տեղափոխուեցան եւ իրենց սնուցած հողերէն հեռացան, որոշ ծէսեր անհետացան, ուրիշներ ալ ձեւափոխուեցան, իսկ անհատի՝ իր մարմինին եւ շրջապատին հետ յարաբերելու ձեւը փոխուեցաւ։ Այս փոխակերպումներուն եւ կորուստներուն արձագանգները նաեւ հասարակական կեանքին մէջ արտայայտուեցան։ Գաղութատիրական-դրամատիրական կարգը, որ կ՚ոչնչացնէ արդէն իսկ գոյութիւն ունեցողը ու կը պարտադրէ իր սեփական համակարգն ու գոյութեան հայրիշխանական վիճակը, տարածք մը կը ստեղծէ տնտեսութեան ու մշակոյթին մէջ իր սեփական գոյութեան համար՝ մէկ խօսքով, կեանքի բոլոր ոլորտներուն մէջ՝ եւ միայն այն անհատներու եւ գործելակերպերու համար, որոնց գաղութատէրը կը համաձայնի։ Երբեմն այս ճնշումը կը գերազանցէ ազգային սահմանները՝ թոյլ տալով, որ այլ երկիրներ ներխուժեն իրենց սեփական մշակոյթներով՝ մեկնելով իրենց ունեցած տնտեսական եւ ռազմական ուժէն եւ առկայ ուժային յարաբերութիւններէն։ Սակայն, դուրս մնացածներուն տրուած իրաւունքները, յաճախ իբրեւ բարիք, կրնան հասնիլ սահմանափակ փոքրամասնութեան։

Եզրափակելով յօդուածս, կ՚ուզեմ նաեւ հակիրճ կերպով պատմել իմ անձնական փորձառութիւնս «միւս»-ին հետ իմ երկրորդ եւ նոր հայրենիքիս մէջ։ Նոր երկիր հասայ հետս բերելով 30 տարուան վրայ տարածուող ասպարէզս, որ հիմնականօրէն կեդրոնացած է պարի վրայ։ Այս աշնան, երբ կամաց-կամաց սկսայ տեղաւորուած զգալ, ամէն բան նոր կը սկսիմ գիւղի մը մէջ, ուր ոչ ոք կը ճանչնայ զիս։ Քանի որ մանուկներու պարի դասապահերը եւ ծնողք-զաւակ դասապահերը,– որոնք տասը տարիէ ի վեր արդէն դադրեցուցած էի Թուրքիոյ մէջ՝ զգալով անոնց հետ կապակցութիւն զգալուս ձեւս փոխելու անհրաժեշտութիւնը,– իմ ամէնէն շատ գիտցած գործերէս են. առաջին քայլերս անոնց հետ սկսայ առնել այս նոր վայրին մէջ։ Թէեւ տակաւին նոր կը սկսիմ աշխատանքիս, հետաքրքրութիւն մը ստեղծուած է գործին շուրջ։

Օրեր առաջ մասնակցեցայ պարի վերաբերեալ գիրքի շնորհահանդէսի մը, որմէ ետք ծանօթացայ անգլիացի կնոջ մը, որ շրջանին մէջ առաջատար պարի դպրոցի տէրն է։ Կարճ զրուցեցինք միասին։ Յանկարծ նշեց իմ տուած դասապահերուս մասին, առաջարկելով, որ դասապահերուս ծանուցման գրքոյկը զետեղեմ նաեւ իրենց պարի դպրոցներուն մէջ՝ ըսելով, որ անոնք կրնան օգտակար դառնալ իր քով ներկայացող եւ տեղ չունենալուն համար դուրս մնացող շատ մը թեկնածուներու։ Ան այս ըսաւ ծիծաղի եւ բացագանչումի միջեւ։ Այս զրոյցը, տարբեր տեղերու մէջ տարբեր շեշտադրումներով, մնաց գիշերային խաւարին մէջ. արդեօք զգայուն եւ կարեկցող հրաւէ՞ր էր, թէ՞ յիշեցում, որ ես շրջանի պարի ոլորտին մէջ կը մտնեմ այնքան որքան այդ կինը կ՚արօտնէր զիս։ Երբ այս մտածումներս յայտնեցի փորձառու եւ վստահելի գործընկերոջս, որ հետ այդ գիշեր զիս տուն հասցուց, ան ըսաւ, որ մարդիկ կրնան տարբեր կերպարներ բերել իրենց աշխատանքին մէջ։ Կարծես նախապէս Թուրքիոյ մէջ ալ հանդիպած այս վերաբերմունքին Անգլիոյ մէջ հանդիպեցայ այս անգամ վայելուչ եւ խելացի քօղի տակ ։ Փաստօրէն, բոլոր անոնք որոնք մարմնի հետ կ՚աշխատին նոյն կարեկցանքը չունին։

Յաջորդ օրը արթնցայ եւ որոշեցի աւելի բարձրացնել ձայնս։ Այս որոշումը մրցակցութիւն կամ ապացոյց չէր, այլ ինքզինքիս ուղղուած աղօթք մը. հաւատքս՝ որ չվախնար, չամչնար գոյութեանս համար ու շարունակեմ ուղիս իմ ամէնէն ուժեղ, ամէնէն մարմնաւորուած տեսքով՝ վստահելով գիտելիքներուս եւ ստեղծագործականութեանս վրայ։ Յոյսով եմ, որ այս աղօթքը կը հասնի բոլոր անոնց որոնք պէտք ունին անոր, որոնք համակարգէն դուրս կը քշուին, որոնց գոյութիւնն ու ստեղծագործութիւնը անտեսուած եւ «միւս»-ի վերածուած է։

Թարգմանեց Արազ Գոճայեան

7 December 2025
Yeni bir hayatta bütünlüğü aramak: Sınırlar ve ince çizgiler

İngiltere’nin küçük bir köyünde hayata yeniden başlıyorum, buraya taşındığımı eşimle kurduğumuz baş başa hayatla birlikte yeni yeni anlamaya başlıyorum. Günlerce yağan yağmurları şükran içinde izliyorum bazen de yağmur altında yürüyüşlere çıkıyorum, su elementi ile temas etmek zihnimi berraklaştırıyor. Beklenmedik yerlerde birikip akan su yollarını, bir yudum almak için bir anda su birikintisine temas eden kızılgerdan kuşunu gözlemliyorum. Suya yansıyan bulutların hareketini yeryüzünden izliyorum; bu gözlemler sırasında akan su sesinin etkisini, içimdeki suların akışını bedenimde fark etmek beni rahatlatıyor, kaslarımdaki gerginlikler yerini daha yumuşamış dokulara bırakıyor. Ardından güneş açıyor, ışığın değişiminin arazide ve bende yarattığı hisleri, yaşamı algılama şeklimdeki değişimleri, farklı canlıların suyla olduğu gibi ışıkla da olan değişken ilişkilerini gözlemliyorum. Kimi zaman bedenimi ağaçların, dalların, çalıların hareketine bırakıp salınıyorum, savruluyorum doğada özgürce. Bedenimle, duyularımla doğanın eş bir parçası olarak var olduğumu hissetmek içimdeki güven ve bütünlük hissini güçlendirdiği gibi, sahiplik ve iktidar kavramlarının olmadığı bu alanda türlerle birlikte eşit yaşamı paylaşmak zorlu anlar karşısında direncimi arttırıyor.

Londra gibi bilindik bir metropol yerine, beni tepeler arasında küçük bir köye getiren ilk sebep ekolojik bakış açısı üzerine kurumsallaşan, yüksek lisansımı yaptığım okul. Burada yukarıda deneyimlediğim ekosomatik hareket pratikleri ve ilgili literatür ile tanıştım. Ekosomatik çalışmaların amacı insanın bedeni ile doğa arasında farkındalık temelli bir bağı yeniden canlandırmak. Bugüne kadar ana akımda doğada çoğunlukla süregelen çalışmaların aksine ekosomatik pratikte ne bedenimiz ne de doğa, yaratıcılık gelişimi ya da iyi hissetme hali için bir araç olarak kullanılıyor; onun yerine birbirine eş bir yaşam deneyiminin nasıl bir şey olduğunu hissetmek, yeniden birbirine içten ve özden bağlı olduğunu hatırlamak önceleniyor. Bu esnada fark ettiğimiz yeni bakış açıları ile yaratıcılığımızın gelişmesi ve iyi hissetmek de mümkün tabi.

Aynı zamanda bir deneyimsel öğrenme pratiği de olan ekosomatik çalışmalar duyusal farkındalık ve empati gibi beceriler geliştirdiği, öteki ile kaybolan bağı yeniden kurabilmeye kaynaklık edebildiği için dans alanının yanı sıra, psikoloji, eğitim, sanat terapisi, iyileştirici mimari tasarım, iklim aktivizmi vb alanlarda uzmanları tarafından dünyada yaygınlaşarak kullanılıyor.

Ben de 2015 yılından bu yana İstanbul’da yürüttüğüm Yaratıcı Dans Eğitmen Eğitimi Atölyesi’ni, aldığım eğitimin etkisi ile 2024 yılı itibari ile ekoloji temelli olarak uygulamaya başladım. Hibrit olarak ilerleyen programın çevrimiçi buluşmalarından birinde su ayısının hareketlerini ve bedensel özelliklerini öğrencilerime paylaşıyordum. Kısa bir süre sonra bir öğrencim ağlamaya başladı; ilk anda görüntüsünü sevmediği bu canlıya geliştirdiği önyargı ve mesafeden kendi adına çok pişmanlık duydu ve günlük yaşamın koşturması içinde ne kadar çok benzeri önyargılı deneyimler ile hem bireysel hem de toplumsal alanlarda birbirimizi dışladığımızın acısını bu yüzleşme üzerinden yaşadı. Hem çok zarif hem de güçlü bir kadın olan öğrencim muhtemelen o gün kendisi dışında başka kişilerin de duyarsız, yargılayıcı hallerini üstlenmişti. Ders onun su ayısına yazdığı şiir ile tamamlandı, hepimizin gözleri ıslanmıştı, bu sefer şefkatten…

Ekosomatik pratikler

Şefkat sadece bir duygu değil, yaşamlarımızı olumlu anlamda dönüştüren bir eylemlilik hali. Şefkat temelli ekosomatik pratikler ise insanlık için aslında hiç de yeni bir keşif değil. Tarihin farklı dönemlerinde yaşayan yerleşik toplumlarda, özellikle toprakları ve kültürleri sömürgeciler tarafından işgal edilip yok edilmeden önce, bedenleri ve çevreleri ile olan bütüncül ilişkilerinin çok canlı, farkındalık ve karşılıklı bir duyarlılık üzerine kurulu olduğunu gerek bugüne ulaşmayı başarabilen üretim şekilleri, sanat eserleri, gerekse yaşam biçimleri ve ritüellerinden biliyoruz. Bu toplulukların bedeni iyileşme, üretim, hasat, yas tutma, geçiş ve kutlama seremonilerinde dansla, hareketle, ritimle ve şarkılarla birlikte kullanmaları kendi bedenleri ile olan ilişkilerinin bütünsel sağlığına katkıda bulunurken bir yandan da topluluk içinde insan olan ve olmayan canlılarının bedenleri arasında ilişkinin yaşamsal önemini, bedenler arası bağları canlandırarak yeniden hatırlatıyordu.

Beden- doğa ilişkisinin kaybolması

Zaman içinde insanlar göç ettikçe ya da ettirdikçe, onlara her anlamda kaynaklık eden topraklarından uzak düştükçe, bazı ritüeller kayboldu, bazıları ise form değiştirdi, bireyin kendisi ve çevresi ile ilişki kurma biçimi değişti. Bu değişim ve kayıpların yansımaları toplumsal yaşamda da kendini gösterdi. Var olanı yok edip, kendi sistemini dayatan sömürgeci kapitalist düzen, patriyarkal varoluş hali ekonomide, kültürde kısacası yaşamın her alanında kendisinin ve sadece kendi onayından geçen kişi ve pratiklerin var olmasına alan açıyor. Bazen bu baskı ülke sınırlarını da aşarak, sahip olunan ekonomik, askeri güce, mevcut güç ilişkilerine göre diğer ülkeleri de kendi kültürü ile işgal edebiliyor. Dışlananlara sunulan haklar ise kapsayıcılık altında bir lütuf gibi yine küçük bir azınlığa ulaşabiliyor.

Yazımı tamamlarken ikinci ve yeni memleketimdeki ilk ötekilik deneyiminden de kısaca bahsetmek istiyorum. Otuz yıla yaklaşan temelde dans eğitmenliği merkezinde gelişen kariyerimi yanıma alarak yeni bir ülkeye geliyorum. Kendimi yerleşik hissetmeye başladığım bu sonbahar ile birlikte kimsenin beni bilmediği, tanımadığı bir köyde her şeye yeniden başlıyorum; Türkiye’de yaklaşık on sene önce ara verdiğim, ilişki kurma biçimimi değiştirme ihtiyacı hissettiğim çocuk dans dersleri, çocuk ve ebeveyn dersleri, yapmayı bildiğim en iyi işler olduğu için onlarla ilk adımlarımı atıyorum bu bilinmez alana. Çalışmalarım henüz yeni başlamama rağmen ilgiyle takip ediliyor.

Geçtiğimiz günlerden birinde dansla ilgili bir kitap tanıtım etkinliğine gittim, sonrasında, bölgenin önde gelen dans okullarından birinin sahibi olan İngiliz bir kadınla karşılaştım, önceden tanışıklığımız sebebi ile kısaca sohbet ettik. Bir anda bana benim vermeye başladığım derslerden bahsetmeye başladı ve hemen sonra ekledi “senin atölye broşürlerini bizim ders verdiğimiz mekânlara da koysana, bizim o kadar çok öğrencimiz var ki, bazılarını geri çevirmek durumunda kalıyoruz yer olmadığından, onları senin derslerine yönlendiririz” dedi gülmekle kükremek arasında. Farklı yerlerinde değişik vurgular olan bu söylem gecenin karanlığında asılı kaldı; bu duyarlı ve şefkatli bir davet mi, yoksa bölgesel ticari hükümdarlığının altını çizip, bu alana sadece onun izin verebileceği kadar girebileceğimin bir hatırlatması mıydı ? O gece beni eve bırakan deneyimli ve güvendiğim bir meslektaşımla bu monoloğu paylaştığımda insanların işleri için farklı personalar taşıyabileceğini belirtti. Türkiye’de tanıdık olduğum bu durumun İngiltere’de zarafet ve zekaya bürünmüş hali ile karşılaştım sanki. Belli ki beden odaklı çalışmalar yürüten her insan aynı duyarlılığa sahip olamıyor.

Ertesi gün uyandığımda sesimi daha gür çıkarmaya karar verdim. Bu kararım rekabet ve ispat amacı taşımaktan daha ziyade kendime bir dua; korkmamaya, varlığımdan utanmamaya ve en güçlü, bedenlenmiş halim ile birikimlerimle, yaratıcılığımla yola devam edeceğime olan inancım oldu. Umut ediyorum ki bu dua ihtiyacı olan, sistemin dışına itilmiş, varlığı, üretimleri yok sayılmış, ötekileştirilmiş her bir bireye ulaşsın.

Bu yazı Agos Haftalık gazetede yayımlanmıştır; https://www.agos.com.tr/tr/yazi/36379/yeni-bir-hayatta-butunlugu-aramak-sinirlar-ve-ince-cizgiler?fbclid=IwY2xjawOiTi9leHRuA2FlbQIxMABzcnRjBmFwcF9pZBAyMjIwMzkxNzg4MjAwODkyAAEe-Uw6UTl-sYu9oP5r9MR0F6j5S4EX3TJSDRsB03N-Trp0ZtCh8WP6zAMj_hQ_aem_FPTuKB7nNH8_oI-MPi37hA

7 December 2025
Seeking Wholeness in a New Life: Boundaries and Fine Lines

I am starting life anew in a small village in England, and I am just beginning to understand my relocation here, together with the intimate life my husband and I have established. I sometimes watch the days of pouring rain with gratitude, and at other times, I take walks under the rain; contact with the water element clears my mind. I observe the waterways that accumulate and flow in unexpected places, and the robin that suddenly touches a puddle to take a sip. I watch the movement of the clouds reflected in the water from the ground. During these observations, noticing the effect of the sound of flowing water and the flow of my own inner ‘waters’ in my body relaxes me; the tensions in my muscles give way to softer tissues.Then the sun comes out. I observe the feelings the changing light creates in the landscape and within me, the shifts in my way of perceiving life, and the variable relationships different beings have with light, just as they do with water. At times, I let my body go into the movement of the trees, branches, and bushes, swaying and being tossed freely in nature. Feeling that I exist as a reciprocal part of nature, through my body and senses, strengthens my sense of confidence and wholeness. Furthermore, sharing an equal life with other species in this space, free of concepts of ownership and power, increases my resilience in the face of difficult moments.

Ecosomatic practices, which are also experiential learning practices, are being widely used globally by experts in various fields—in addition to dance—such as psychology, education, art therapy, healing architectural design, and climate activism. This is because they develop skills like sensory awareness and empathy, and can help re-establish the lost connection with the ‘Other.’

The primary reason that brought me to a small village among the hills, rather than a well-known metropolis like London, was the school where I was pursuing my Master’s degree, which was institutionalized around an ecological perspective. It was here that I encountered the ecosomatic movement practices I experienced above and the related literature. The purpose of ecosomatic studies is to rekindle an awareness-based connection between the human body and nature.Unlike the mainstream studies mostly conducted in nature up to now, in ecosomatic practice, neither our body nor nature is used as a tool for developing creativity or achieving a state of well-being; instead, the priority is to feel what it is like to have an equal, shared life experience and to remember that we are intrinsically and essentially connected to one another again. Of course, the development of our creativity and the feeling of well-being are also possible through the new perspectives we gain during this process.

Ecosomatic practices, which are also experiential learning practices, are being widely used globally by experts in various fields—in addition to dance—such as psychology, education, art therapy, healing architectural design, and climate activism. This is because they develop skills like sensory awareness and empathy, and can help re-establish the lost connection with the ‘Other.’

Influenced by the training I received, I also began applying an ecology-based approach to the Creative Dance Instructor Training Workshop I have been running in Istanbul since 2015, starting in 2024. During one of the hybrid program’s online sessions, I was sharing the movements and physical characteristics of the tardigrade (water bear) with my students. Shortly after, one of my students started crying; she expressed deep regret for the prejudice and distance she had initially developed towards this creature whose appearance she disliked. This confrontation made her acutely feel the pain of how often we exclude each other—both individually and socially—through similar prejudiced experiences in the rush of daily life. This student, a woman who is both very graceful and strong, had probably internalized the insensitive and judgmental attitudes of others besides herself that day. The class concluded with the poem she wrote for the tardigrade; all our eyes were wet, but this time, from compassion.

Compassion is not just an emotion; it is a state of action that transforms our lives in a positive sense. However, compassion-based ecosomatic practices are by no means a new discovery for humanity. We know from their surviving forms of production, artworks, lifestyles, and rituals that in sedentary societies living in different historical periods—especially before their lands and cultures were invaded and destroyed by colonizers—their holistic relationship with their bodies and their environment was very vibrant, built upon awareness and mutual sensitivity. These communities’ use of the body together with dance, movement, rhythm, and songs in their ceremonies for healing, production, harvest, mourning, transition, and celebration contributed to the holistic health of their relationship with their own bodies. At the same time, it reminded the community of the vital importance of the relationship between human and non-human beings by revitalizing the connections between all bodies.

As people migrated or were forced to migrate over time, and were distanced from the lands that sustained them in every sense, some rituals disappeared while others changed form, and the individual’s way of relating to themselves and their environment shifted. The reflections of these changes and losses also manifested in social life. The colonial-capitalist order, which destroys what exists and imposes its own system, along with the patriarchal state of being, makes space for the existence of itself and only the people and practices it approves of, in the economy, in culture—in short, in every area of life. Sometimes this pressure even crosses national borders, allowing the invasion of other countries with its own culture, based on existing power relations and economic or military strength. The rights offered to the excluded, often presented as a ‘favor’ under the guise of inclusivity, can still only reach a small minority.

To conclude my writing, I also want to briefly mention my first experience of ‘otherness’ in my second and new homeland. I arrived in a new country, bringing with me a career spanning nearly thirty years, primarily centered on dance facilitation. This autumn, as I begin to feel settled, I am starting everything anew in a village where no one knows me. Because children’s dance classes and parent-child classes—which I stopped giving in Turkey about ten years ago, feeling the need to change my way of relating to them—are the best work I know, I am taking my first steps into this unknown territory with them. Even though my work has just started, it is being followed with interest.

A few days ago, I went to a book promotion event related to dance. Afterwards, I met a British woman who owns one of the region’s leading dance schools, and we chatted briefly due to our prior acquaintance. Suddenly, she started talking about the classes I had recently begun giving, and immediately added, ‘Why don’t you put your workshop brochures in the venues where we teach? We have so many students that we sometimes have to turn some away because we don’t have space. We could direct them to your classes,’ she said, somewhere between a laughter and a roar. This statement, with various inflections at different points, hung in the dark of the night. Was it a sensitive and compassionate invitation, or was it a reminder that underscored her regional commercial dominance, implying I could only enter this sphere as much as she permitted? When I shared this monologue with an experienced and trusted colleague who drove me home that night, she noted that people can adopt different personas for their work. It was as if I encountered the UK’s version of this situation, which I was familiar with in Turkey, but now cloaked in grace and intelligence. Evidently, not everyone who facilitates body-based sessions has the same sensitivity.

When I woke up the next day, I decided to make my voice louder. This decision was more a prayer to myself than an aim for competition or proof: it was my belief that I would continue my journey without fear, without being ashamed of my existence, and with my strongest, most embodied self, my experiences, and my creativity. I hope this prayer reaches every individual who is in need, who has been pushed outside the system, whose existence and creations have been ignored, and who has been othered.

This artical has published in Agos Weekly Newspaper https://www.agos.com.tr/en/article/36396/seeking-wholeness-in-a-new-life-boundaries-and-fine-lines?fbclid=IwY2xjawOiTeRleHRuA2FlbQIxMABzcnRjBmFwcF9pZBAyMjIwMzkxNzg4MjAwODkyAAEeaYX8mx2J4UGyrrv2npxwKaOFXxhlE7VqbTQBiSJRdXoso80nzkWMcuWZvD4_aem_pmvR4YjIs-B95PCPd3k1kA

7 December 2025
Where we get lost in each other we deeply reborn …

Where we get lost in each other we deeply reborn …

There was intense 12 years in my life, I was devoted to spiritual practices from all cultures. Days passed by dancing, celebrations, griefs, meeting sisters and brothers, artists, mystic teacher all over the world.

Then I had on other 5 years based in separation from all this practices and communities. Observed and experienced injustices, denials, mainstreamed sells and marketing vibes around sacred spells, vertical hierarchies in this social circles, lack of ethnically and economically diverse backgroud people, stories, languages, and more over poor information yet big misjudgements on human psychology had hurt my soul… It was very disappointing, I was so angry; I just run away without looking behind.

A few years later, one day the MA program I was studying in, pushed me back to connect with the sea, forest and it’s souls from ecosomatic perspective. I started to touch, feel, sense and reconnect. The sun started raise in me and warmed my heart again…

Now when I look back all this circle made me realized that; spirituality or sacred practices do not belong to anyone; in the core can not be colonized by anybody or any community…It’s there for everyone, open to feel, sense, unify without paying any money or going to that retreats, meditations etc. We just need to save nature and be respectful to the elements, dynamics and energies of the ecosystem. Then we will able to remember that we are part of this miraculous holistic structure.

There might be some people and places where we find ourselves comfortable with them; when we have space and shared trust to each other and that’s all … connection goes on with all in any case and our ecosomatic existence is one of the direct ways to holisticly connect to nature through our oldest, ancient language; movement

30 September 2025
Alternatif Eğitim, Alternatif Yaşam

Yazı yazma süreci ile bir hareket/dans parçası çıkarmak arasındaki ortak noktaları keşfettiğim şu günlerde sıcak sebebi ile yavaşlayan algı ve düşünce süreçlerime rağmen bu yazıyı yazmaya niyet ediyorum. Tek nefes aldığım yer evimin diğer balkonlara iki kol mesafesinde olan balkonu, eşlikçilerim ise kağıt ve kalemim dışında taze naneli bir bardak soğuk su ile yelpazem.

İstanbul-Berlin uçuşu ile başlayan bu yolculuk tamamen kişisel merak ve ilgilerim doğrultusunda kış süresince yapılandı. İnternette mail grubuna üye olduğum Alternatif Eğitim neydi? Sanırım beni başta en çok ”alternatif” kelimesi cezbediyordu, sonrasında araştırıp okudukça demokratik eğitim, demokratik okullar, özgür okullar gibi yeni kavramlar karşıma çıktı. Merak ettim ve daha çok araştırmaya başladım. Kalkedon Yayınların’dan Matt Hern’in editörlüğünde çıkan Alternatif Eğitim isimli kitap pek çok farklı deneyimi ve makaleyi barındırıyordu; kitabı okudukça benim bu konuda farkındalığım arttı ve gittikçe başka bir eğitimin mümkün olduğundan daha emin oldum.

Fakat sadece okumak bana yetmedi. Gidip görmeliydim, orada neler oluyordu, alternatif okullarda neler oluyordu, yerinde görmeliydim.

Bu amaçla internette yaptığım araştırmalar sonucu New York Albany’de Alternative Education Resource Organisation tarafından haziran ayında düzenlenecek konferansı bulmuştum fakat bir süre sonra çeşitli sebeplere bu hayalim suya düştü. Kaçırdığı konferanslar ve atölye çalışmalarına üzülen ben bir süre sonra aynı konferansın Avrupa ayağını buldum. Konferans; genel amacı Avrupa merkez olmak üzre dünyadaki tüm demokratik eğitim faaliyetlerini desteklemek, demokratik okul kurucuları, eğitmenleri, öğrencileri, veliler arasında iletişim ağı oluşturmak ve demokratik eğitim ile ilgilenen kişi ve kurumlara teorik, pratik bilgi aktarımı sağlamak olan EUDEC-European Democratic Education Organisation- tarafından düzenleniyordu.

Peki neydi bu demokratik eğitim?

Demokratik eğitim her çocuğun neyi, nasıl, nerede, ne zaman ve kimden öğreneceğinin seçme hakkını sadece çocuğa veren bir sistemdi. Okullarda gerekli kurallar, kararlar, okul yönetimi, işleyişi- kimi zaman bütçe de dahil olmak üzere- çocuklar tarafından belirleniyordu. Yaş, cinsiyet, din, dil ayrımı olmaksızın her hafta düzenlenen okul parlamentosu toplantılarında her çocuk eğitmenler ve okul danışmanları ile eşit söz söyleme hakkına sahipti.

Demokratikokullar, demokratiktoplumsisteminin

bir aynası gibiydiler ve burada da demokratik bir toplumda olması gereken karar sürecine katılım, eşitlik, bilgiye erişebilirlik gibi temel öğeler uygulanıyordu.

Konferans süresince Kanada’da demokratik bir okuldan mezun olan ve şu anda üniversite eğitimine devam eden bir öğrencinin söyledikleri hiç aklımdan çıkmadı: ”Biz her gün okula gidip o gün ne yapmak istediğimizi kendimize soruyorduk ve istediğimiz doğrultuda çalışıyorduk. Bu bir müzik projesi olabileceği gibi matematik dersi, yabancı dil veya heykel çalışması olabilirdi. Bazen canımız bir şey yapmak istemiyordu. Ama bu da bir deneyimdi ve şunu öğrendik: Hayatta kimse elimizden tutup da “gel sen bunu yap, şunu yap, senin yolun bu, senin için en doğrusu bu” demeyecekti. Bunu biz bulmalıydık. Kendi yaşam kararlarımızdan, eylemlerimizdenbiz sorumluyduk vebelkidedemokratik okulda en çok bunu öğrendik: kendi yaşamımız için sorumluluk almayı.

Geleneksel eğitim sistemi sınavlar arasında sıkışarak geçirilen çocukluk dönemi sonrası çoğu zaman tercih edilmeyen meslekler ile sona eriyordu.Aileler, öğrenciler küçük yaştan itibaren ilköğretimi, liseyi ve üniversiteyi bitirmeye odaklanıyor; sınavlarda yeterli puanı almayan öğrenci toplum ve eğitim sistemi tarafından “ başarısız” olarak yaftalanırken tüm bu süreç sonrasında “başarılı” olanlar ise bir an şaşırıp kalıyorlardı. “Ben ne yapacağım şimdi?”, “ben gerçekten ne yapmak istiyorum?” ve hatta “ben kimim, ben ne severim, benim ilgilerim neler gerçekte?” gibi soruları ancak geleneksel eğitim sisteminden çıktıktan sonra kendilerine sorabiliyorlardı. Ve gerçekten hayatta başarı ve mutluluk matematik, fen, sosyal, tarih, coğrafya gibi derslerin belli konularını bilmek ile mi ilgiliydi? Sanırım pek çok okuyucu bu soruya kendi eğitim geçmişi ve bugününe bakarak samimi cevaplar verebilir.

İşte demokratik eğitim bu sorulardan hareketle dünya üzerinde yapılandı ve sistemin dışladığı, başarısız atfettiği öğrencilerin bile doğru yaklaşımlarla başarılı olabileceğini savundu. Alternatif eğitimciler hayatta başarı ve mutluluğun ancak her bireyin/öğrencinin kendi tekliğini/eşsizliğini fark etmesi ve kendine ait hayatın amacını, kendi yolunu araştırıp keşfetmesi ile mümkün olabileceğine inanan bir sistem oluşturdular.

Bugün çoğu demokratik okulda sınav yoktur, çoğunlukla sınav olmak isteyen öğrenciler ise, bu isteklerini eğitmenlere bildirirler. Öğrenciler girecekleri dersleri seçme hakkına ya da istedikleri bir kurs açmaya, bu kursun ya da dersin eğitmeninin seçme hakkına sahiptir. Okullardaki genel sosyal yaşam çevreye, çokkültürlü yaşama, çocuk ve insan haklarına duyarlı bir pratik içermektedir.

Eudec 2008

Almanya’nın Leipzig şehrine ulaştığımda çok heyecanlıydım, uzun zamandır beklediğim süreç başlamak üzereydi. Gerekli kayıt işlemlerinden sonra ufak bir kutu içinden üç adet kağıt seçmem istendi. Bu kağıtlardan birinde hemen ertesi sabah altı ile sekiz arası mutfak yardımı ve diğer günlerde kimi zaman konferanslarla çakışan çadır alanı ve okulun güvenliği gibi görevler yazıyordu. Neden acaba geldiğim günün hemen ertesinde sabah erkenden uyanmalıyım diye bir an için düşünsem de ertesi sabah altıda mutfakta kahvaltının hazırlanmasına yardım ediyordum. Önce yadırgasam da kısa sürede benimsediğim bu uygulama hem süreç içinde organizasyon komitesinin yükünü biraz olsun hafifletmiş hem de biz katılımcıların organizasyona imece usulü katılımımızı sağlamıştı. Konferansları birlikte dinlediğimiz gibi, yemeklerimizi de hepimiz için, birlikte pişirdik, eşyalarımızın güvenliğinden hepimiz sorumlu olduk. Zaten demokrasinin önemli unsurlarından biri de aktif katılımdı ve biz de tam bunu yapıyorduk işte!

Ben yanımda çadır ve mat taşımak istemediğim için nerede kalacağım sorulduğunda konaklama ile bağdaştırmamama rağmen “okul” seçeneğini seçmiştim. “Okul” girişinde hemen elime bir uyku tulumu ve bir mat verildi ve ikinci kata çıkmam söylendi.

Konaklama son derece basitti. İkinci kata çıktıktan sonra sağımda ya da solumda bulunan sınıflardan birine girecek, sıra ve sandalyeleri kenara çekip kendime bir yer açacaktım. Ben de öyle yaptım; mat ve uyku tulumumu uygun bir yere koydum. 10 gün boyunca burada yatacaktım ve buna alışmam lazımdı. Önce biraz yadırgasam da sonrasında gelen yeni “ oda” arkadaşlarım ile birlikte 10 kişilik bir “sınıf” oluvermiştik bile. Zamanla birbirimize ve sınıfa o kadar alıştık ki, bir süre sonra evine dönen sağımda yatan bayanın sonrasında yerindeki boşluk bana ailemden birini kaybetmişim hissi verdi. Ne kadar da çabuk alışıyorduk birbirimize

Genel olarak on günlük konferans süreci ikiye ayrılmıştı. İlk beş gün program açıktı. ”Açık” şu anlama geliyordu: katılımcılar kendi çalışmaları, merakları ve becerileri doğrultusunda konuşmalar, atölye çalışmaları düzenleyeceklerdi, tek yapmaları gereken panoya ad ve soyadları ile birlikte içerik detayını saat ve yer belirterek panoya asmaları idi. Kimi zaman bir ya da birkaç konuşmacı liderliğinde geçen konferanslar olabildiği gibi karşılıklı sohbet şeklinde geçenler de olabiliyordu. İlk başta algılayamadığım ve hatta yeterince ciddi bulmadığım bu programa ben de zamanla adapte oldum; çocuklarla ve yetişkinlerle yaptığım yaratıcı dans atölyeleri ile benim de bu sürece bir katkım oldu. Verilen bir günlük aradan sonra demokratik eğitim alanında tecrübeli yönetici, eğitimci akademisyenlerin konuşmacı olarak katıldığı ikinci bölüm başladı.

İsrail Demokratik Eğitim Enstitüsünden Eyal Ram, 1989 yılında İsrail’de açılan ilk demokratik okulu ve sonrasında ülkede eğitim alanında yaşanan değişim sürecini bizimle paylaşırken İngiltere’deki Summerhill okullarının yöneticisi Zoe Readhead babası A.S. Neill tarafından yaklaşık yüz yıl önce kurulan ilk demokratik okulu ve bu sürecin neden bu kadar uzun süre devam ettiğini hem felsefe hem de okul işleyişi ve öğrenciler açısından değerlendirerek bize aktardı.

Avrupa, Amerika, Uzakdoğu gibi farklı kıtalardan gelen demokratik okul sahipleri de kendi okullarını tanıtarak bizlere deneyimlerini aktardılar. İngiltere’nin Devon şehrinde bulunan Sand School’un kurucusu David Gribble, “Çocuklar Değil Büyükler Savaşları Başlatır” başlıklı konferansında çoğu yetişkinin yaşları ilerledikçe görme ve duyma duyularının

yanı sıra düşünme yetilerini, empati yeteneklerini ve açık fikirliliklerini kaybettiklerinden bahsetti. Bu tutum toplumdaki hoşgörüyü azaltmakta ve ayrımcılığı arttırmakta idi. Mevcut okul sistemi de maalesef bu doğrultuda bireyler yetiştirmeye hizmet ediyordu; bireyci, kıyas ve rekabete yönelik, meta ve üretim yerine tüketim eğilimli. Bir açıdan genç beyinler, yetişkinler dünyasına küçük yaştan adapte ediliyordu.

Tabii ki, demokratik eğitim sadece okul sürecini kapsamıyordu işin içine göçmenlerin eğitiminde demokrasi, eğitmen eğitiminde demokratik yaklaşımlar, çok kültürlü ortamlarda eğitim gibi pek çok başka önemli alt başlık da vardı. Tüm bunlar belli kurallar konarak uygulanmaya niyet edilebildi, fakat kuralları koyduktan sonra uygulama demokrasi kültürünün işleyebilmesi ile ilgiyidi.

Hamburg Göçmenler Enstitüsü dahilinde kurulan Demokratik Pedagoji grubu temsilcileri ise son 40 yılda Almanya’ya göç eden pek çok farklı ülkeden göçmenin yakın geçmişte yaşadıkları problemleri ele aldılar. Uzunca bir süre bir göçmen ülkesi olduğunu kabul etmeyen Almanya’da yerel vatandaşlar hep çalışmak için gelen göçmenlerin bir gün ülkelerinden ayrılacaklarını düşündü. Fakat geçen yıllar içinde göçmenler Almanya’yı terk etmediği gibi toplum tarafından da kabul sorunu görüp tam olarak bir kültürel entegrasyon yaşayamadılar. Her ne kadar Alman dil ve kültürüne yönelik kurslar açıldı ise de, göçmenler ve yerel halk aynı ülkenin vatandaşı olarak birbirlerini görmek yerine uzun süre yabancı olarak kaldı. Parantez içinde belirtmeliyim ki bu konferansı dinlerken aklıma şöyle bir soru geldi: acaba devlet, göçmenler için kültürel adaptasyon kursları açarken yerel halk içinde göçmenler için adaptasyon kursu açmış mıydı? Diyalog çift taraflı, karşılıklı idi ve sadece tek bir tarafın diğerini anlaması karşılıklı iletişim içerisinde eksik kalıyordu. Sanırım bir başka konferansta benzer sağduyulara sahip olduğumuz Berlinli bir öğretmen, Türk öğrencilerin anadillerini teneffüslerde konuşmalarının yasaklanması yerine, neden ilgili Alman öğrenciler için Türkçe dil dersleri açılmadığını, belki bu öğrencilerin Türk arkadaşları ile onların anadilinde sohbet etmek isteyebilecekleri fikrini savundu. Ne güzel! Akılın yolu bir midir bilmiyorum ama dünyanın her yerinde insan yüreğinin yolu birdi, onu dinleyenler için.

Sonuç

Yaşanan on günlük süreç sonrası Eudec 2008, demokratik eğitime dair pek çok konuşma, paylaşım ve geleceğe dair olumlu niyetlerle sona erdi.

Önümüzdeki yıl Polonya’da yapılacak olan 2009 konferansı için işbölümleri şimdiden yapılmaya başlanırken hepimiz arkamızda yeni dostlular ve güzel hatıralar bırakarak bir sonraki muhtemel buluşmaya kadar vedalaştık. Artık ülkemize dönüyorduk ve şimdi ilgilenecek kişilerle bu bilgileri paylaşma, uygulama ve değişim zamanıydı.

Bu yazı Eleştirel Pedagoji Dergisi Sayı 1’de yayımlanmıştır, Ocak 2009’da Sobil Yayıncılık tarafından basılmıştır

17 June 2025

Alternative Education and Creative Dance

This year's Alternative Education Conference, which included creative dance and movement studies in both its opening and workshops, helped increase the awareness and visibility of this new and intriguing field for our country's education.

Braindance movements, which we implemented as an opening event with the participants, was met with interest, and during the application process, participants from different age and education groups who attended the conference from various parts of Turkey and the world, warmed up their bodies and minds with pleasure and established a connection with their bodies. As a result of this study, which they mostly did while sitting, they started the conference more energetic, their listening time increased, and their attention improved.

In addition to the pleasure they get from the work; they understood how natural, doable and improvable the dance action, which is sometimes restricted and limited due to social norms and sometimes high artistic-creative expectations, is.

I think that when this work, which they can easily apply to their daily lives and which can positively affect their physical and mental health, reaches the masses with a little awareness, support and a determined labor process, we can be a more peaceful, happy and conscious society. This idea of mine also applies to creative dance lessons.

Creative dance, which can be used for education, therapy or hobby purposes without worrying about artistic mastery, opens up space for us to express feelings, thoughts and concepts with movement and dance. In the meantime, it improves and develops our movement capacity. As an art form; it develops emotional and mental skills such as creativity, problem solving and cooperation in addition to physical skills with its focus on perception, supporting individual differences and far from competition. (Mac Donald, 1991)

A holistic education programme establishes the connection between body and mind, strengthens this connection and allows it to be felt. Miller (1988) discusses the importance of a connected worldview for children. The key point here is that emotions, thoughts, beliefs and judgements on the inside must be consistent with movements and behaviours on the outside. Creative dance acts as a good balancing and expression tool at this point, engaging the entire being beyond the physical. Children/adults who have experienced creative dance also experience its physical, mental, and emotional effects internally. This is because only the experience of each movement truly becomes internalised and resonates within. Long and deep discussions can be had about creative dance, but the essence of it lies in experiencing it.

According to Dimondstein (1974), creative dance is also a symbolic language, a reflection of what each child perceives in their body and an expression of their unique movement. The music, poetry, and images used by the creative dance instructor in class can also serve as sources of inspiration. In doing so, they utilise various dance and movement techniques.

Creative dance, which can be adapted to learning processes as a learning method (Gardener, Howard 1985), was featured in the workshop titled ‘The Use of Creative Dance in Alternative Education’ at the Alternative Education Conference. Teachers, administrators, and students from both domestic and international backgrounds, aged between 20 and 50 and with diverse teaching experiences, participated… All sought to gain knowledge and experience on how movement and dance can be utilised in education…

During the process, they danced, asked questions, found answers, listened, tried, and experienced… This first experience, which penetrated their bodies and cells, sparked curiosity and enthusiasm for the future among the participants.

The topic ‘Solar System and Planets’ from the third grade primary school life skills course was selected so that participants could use it and adapt it to different levels. The workshop, which included local and adult participants as well as a child and an international participant, proceeded with Turkish and English translation, allowing everyone to both participate in the exercises and observe the process. The workshop, which included experienced teachers and students, newly graduated teachers, and subject instructors, was enriched by the observations and feedback of the participants.

Participating in the workshop, experiencing the planets through the body, understanding their speed and structure, and expressing all this information through dance offered a holistic learning opportunity by incorporating the body, rhythm, dance, movement, and group work into the perception process. The improvisation, spontaneous composition, and choreography exercises practised in the workshop opened a door of encouragement for participants to see the creative expression that exists within them but that they may not be aware of, or may not have had the opportunity or space to use sufficiently, but which is still there...

Is this door sufficient for lasting change? In my opinion, it is not... Contributing to the development of critical thinking, creative, and self-confident individuals through dance or another art form requires regular, long-term work by expert artists and instructors with students. Order is established through continuity and determination, of course while preserving one's identity and remaining open to contemporary innovations and additions as needed throughout the process.

At this point, I believe that the Alternative Education conference can serve as a driving force for our country's educational vision. The intense interest shown in the conference this year was encouraging for me. Many parents and educators were present in the hall to hear and understand the possible contributions of different and new perspectives to the present and future of children, alongside the existing education system. They asked the speakers questions about alternative education practices, examples, and philosophy. I believe that in the future, we will be much more diligent and active in terms of production, understanding, and transmission.

As was the case this year, it is extremely important that academics, expert educators and practitioners who can serve as examples for alternative education, with their vision and experience, participate and share their presentations every year in order to move forward with new educational methods and styles in the rapidly changing dynamics of the world. The reality is that, not only in our country but all over the world, there are events that can lead us to despair alongside many positive developments. If we can structure our education system with a perspective that supports positive developments and learns from negative ones, both we and our children will be much more at peace. What is essential for both our future and the future of the world is an education that protects life on earth and children, respects the essence of existence, and creates space for the constructive potential of each individual to develop: a democratic, egalitarian, participatory education.

References

Dimonstein, Geraldine. (1971). Children dance in the classroom. New York: MacMillan Publishing.

Gardner, Howard. (1985). Frames of mind: The theory of multiple intelligence. New York: Basic Books.

Miller, John. (1988). The holistic curriculum. Toronto: OISE Press.

Mac Donald (1991) Creative Dance in Elementary Schools: A Theoretical and Practical Justification; Canadian Journal of Education / Revue canadienne de l’éducation, Vol. 16, No. 4 (Autumn, 1991), pp. 434-441 Published

*This article was published in Turkish, in the Autumn 2018 issue of the Alternative Education Journal, Istanbul

16 June 2025

Alternatif Eğitim ve Yaratıcı Dans

Bu yıl gerçekleşen Alternatif Eğitim Konferansı hem açılışında hem de atölyelerinde yaratıcı dans ve hareket çalışmalarına yer vererek ülkemiz eğitimi için hem yeni hem de merak uyandıran bu alanın bilinirlik ve görünürlüğünün artmasına aracı oldu.

Katılımcılara birlikte açılış etkinliği olarak uyguladığımız Braindance çalışması ilgiyle karşılandı, uygulama sürecinde Türkiye ve Dünya’nın çeşitli yerlerinden konferansa katılan farklı yaş ve eğitim grubundan katılımcı keyifle beden ve zihin ısınmasını sağlayan bu hareketleri uygularken bedenleri ile bağ kurmuş oldular. Çoğunlukla oturdukları yerden yaptıkları bu çalışma sonucunda konferansa daha zinde başladılar, dinleme süreleri arttı, dikkatleri gelişti.

Çalışmadan aldıkları keyfin yanında; kimi zaman sosyal normlar kimi zaman da yüksek sanatsal-yaratıcı beklentilerden dolayı kısıtlanan, sınırlanan dans eyleminin aslında temelde ne kadar doğal ve yapılabilir, geliştirilebilir olduğunu anladılar.

Günlük yaşamlarına kolayca uygulayabilecekleri; beden ve ruh sağlıklarını olumlu yönde etkileyebilecek bu çalışmanın biraz farkındalık, destek ve kararlı bir emek süreci ile kitlelere ulaşabildiğinde daha huzurlu, mutlu ve bilinçli bir toplum olabileceğimizi düşünüyorum. Bu düşüncem yaratıcı dans dersleri için de geçerli.

Sanatsal ustalık kaygısı taşımadan eğitim, terapi ya da hobi amaçlı kullanabilen yaratıcı dans; duygu, düşünce ve kavramları hareket ve dansla ifade edebilmemiz için bize alan açar. Bu esnada hareket kapasitemizi iyileştirir ve geliştirir. Bir sanat formu olarak; rekabetten uzak, bireysel farklılıkları destekleyici, algılamaya yönelik odağı ile yaratıcılık, problem çözme, işbirliği gibi duygusal ve zihinsel beceriler de fiziksel becerilerin yanında geliştirir.(Mac Donald, 1991)

Bütünsel bir eğitim programı beden ve zihin arasındaki bağı kurup, bu bağı güçlendirip onu hissetmekten geçer. Miller(1988), bize çocuk için birbiri ile bağlantılı bir evren algısının öneminden bahseder. Burada esas olan; içte duygu, düşünce, inanç ve yargılar dışta ise hareket ve davranışların birbiri ile tutarlı olmasıdır. Yaratıcı dans bu noktada iyi bir dengeleyici ve dışavurum aracı olarak, fizikselin ötesinde tüm varlığı sürece katarak devreye girer. Sadece yaratıcı dansı deneyimlemiş olan çocuklar/yetişkinler onun fiziksel, zihinsel ve duygusal etkilerini içsel olarak da deneyimlemiş olurlar. Çünkü sadece yapılan her hareket deneyimi gerçekten içselleşir, içte yankı bulur. Yaratıcı dans üzerine uzun ve derin konuşmalar yapılabilir ancak işin aslı onu deneyimlemekten geçer.

Dimondstein(1974)’a göre yaratıcı dans aynı zamanda sembolojik bir dildir, her çocuğun algıladıklarının bedenine yansıması ve ona özgü hareketin dışa vurumudur. Yaratıcı dans eğitmenin derste kullandığı bir müzik, şiir, resim de ayrıca esin kaynağı olabilir. Bunu yaparken farklı dans ve hareket tekniklerinden faydalanır.

Bir öğrenme yöntemi olarak öğrenme süreçlerine uyarlanabilen yaratıcı dans(Gardener, Howard 1985) Alternatif Eğitimde Yaratıcı Dansın Kullanımı başlıklı atölye ile Alternatif Eğitim Konferansında yer aldı. Yurtiçi ve yurtdışından 20-50 yaş aralığı içinden pek çok farklı eğitmenlik tecrübesine sahip olan öğretmen, yönetici ve öğrenci katıldı…Hepsi hareketin, dansın nasıl eğitimde kullanılabileceğine dair bilgi ve deneyim kazanmak istiyorlardı…

Süreçte dans edildi, sorular soruldu, cevaplar bulundu, dinlendi, denendi ve yaşandı…Beden ve hücrelere geçen bu ilk deneyim katılımcılar üzerinde merak ve gelecek için heves uyandırdı.

Katılımcıların kullanabilmesi, farklı seviyelere adapte edebilmesi adına ilköğretim üçüncü sınıf, hayat bilgisi dersinden “Güneş Sistemi ve Gezegenler” konusu seçildi. Yerel ve yetişkin katılımcıların yanında bir çocuk ve yurtdışından bir katılımcıya geçen atölye; Türkçe ve İngilizce çeviri ile ilerlerken süreçte herkes hem egzersizlere katılma hem de izleyici olma imkanı buldu. Deneyimli öğretmenler ve öğrenciler, yeni mezun öğretmenlerin, branş eğitmenlerinin yer aldığı atölye katılımcıların gözlem ve geri bildirimler ile zenginleşti.

Atölyeye katılmak, gezegenleri bedenle yaşamak, onların hız ve yapılarını anlamak tüm bu bilgileri dansla dışa vurmak algı süreçlerine bedeni, ritmi, dansı, hareketi, grup çalışmasını katarak bütünsel bir öğrenme fırsatı sundu. Atölyede uygulanan doğaçlama, anlık kompozisyon ve koreografi çalışmaları, önce kağıda ve/veya resme aktarılan duygu ve düşüncelerin sonra dansla yansıtılması katılımcıların kendi bünyelerinde var olan ancak belki bilmedikleri, belki yeterince kullanma şans ve alanına sahip olmadıkları; ancak hala var olan onlara özgü yaratıcı ifade alanını görünürlüğüne dair cesaretlendirici bir kapı açtı…

Peki bu kapı kalıcı bir değişim için yeterli midir ? Kanımca değildir…Dans ya da bir başka sanat dalı ile eğitimde eleştirel düşünebilen, yaratıcı, özgüvenli bireylerin oluşmasına katkıda bulunmak uzman sanatçı ve eğitmenler tarafında öğrencilere uygulanacak, yıllara yayılmış düzenli çalışmalar ile gerçekleşir. Düzen de devam ve kararlılık ile yerleşik hale gelir, elbette öz korunarak süreç içinde gerektiğinde çağdaş yeniliklere, eklemelere açık da kalabilerek.

Bu noktada Alternatif Eğitim konferansının ülkemiz eğitim vizyonu adına iyi bir lokomotif olabileceği kanısındayım. Bu yıl konferansa gösterilen yoğun ilgi benim için umut verici oldu, pek çok veli ve eğitimci var olan eğitim sisteminin yanında farklı ve yeni bakış açılarının çocukların bugün ve yarınına olası katkılarını duymak, anlamak için salonda hazır bulundular. Konuşmacılara alternatif eğitim uygulamaları, örnekleri ve felsefesi hakkında sorular yönelttiler. İnanıyorum ki ilerde üretme, anlama, aktarma konularında çok daha çalışkan ve aktif olacağız.

Bu yıl olduğu gibi her yıl düzenlenebilip vizyon ve deneyim sahibi akademisyen, uzman eğitimci ve alternatif eğitim için örnek teşkil edebilecek uygulayıcıların katılımlarının, sunumlarının aktarılabilmesi hızla değişen dünya dinamikleri içinde yeni eğitim yöntem ve tarzları ile ilerleyebilmek adına son derece önemli. Gerçek olan şu ki sadece ülkemizde değil tüm dünyada aynı anda çok olumlu olayın yanında bizleri umutsuzluğa sevk edebilecek olaylar da olmakta. Eğer olumlu gelişmeleri destekleyen, olumsuzluklar karşısında da ders çıkarıp ilerleyebilen bir bakış açısı üzerinden eğitim sistemimizi yapılandırabilirsek hem biz hem de çocuklarımız çok daha huzurlu olacak. Artık hem bizlerin hem de dünyanın geleceği için esas olan yer yüzündeki yaşamı ve çocukları koruyan, varlığın özüne saygı duyan, her bireyin yapıcı potansiyellerini geliştirebilmesine alan açabilen, demokratik, eşitlikçi, katılımcı eğitim.

Kaynakça

Dimonstein, Geraldine. (1971). Children dance in the classroom. New York: MacMillan Publishing.

Gardner, Howard. (1985). Frames of mind: The theory of multiple intelligence. New York: Basic Books.

Miller, John. (1988). The holistic curriculum. Toronto: OISE Press.

Mac Donald(1991) Creative Dance in Elementary Schools: A Theoretical and Practical Justification; Canadian Journal of Education / Revue canadienne de l’éducation, Vol. 16, No. 4(Autumn, 1991), pp. 434-441Published

*Bu yazı Alternatif Eğitim Dergisi Güz 2018 sayısında yayımlanmıştır

16 June 2025
Daylighting

My perception of and relationship with dance and performance have evolved significantly since graduating from a related bachelor’s program in Istanbul. Initially rooted in set movements and result-oriented dance performances, my practice expanded towards interdisciplinary improvisations, site-specific explorations in urban spaces, nature, and the profound ancient landscapes of the Aegean coastline. This journey became a process of unlearning and reflecting on a desire to broaden the scope of my performativity—once deeply intertwined with indigenous cultures—beyond the confines of the “black box” into alternative and traditional performance settings.

This exploration continued until the onset of the pandemic, which forced us into restricted movement and led to diverse bodily research within the domestic space. During this time, I revisited televised stage performances and encountered works by emerging choreographers with innovative stage designs. This rekindled my admiration for the stage, compelling me to reconnect with the stage while integrating my past experiences and future aspirations.

The seed of my idea was to create a participatory performance—one that dissolves the boundary between audience and performer, fostering a communicative space through movement, contact, expression, and collective creativity. My conceptual map was drawn from the displacement and misplacement story of my grandfather. Through performance, I sought to empathise with his emotions and efforts on making a new, unknown place home. Using my body and chalk, I traced lines of searching for belonging, while audience contributions transformed the space into a shared act of homing. This process of embodiment, collective memory, and reimagining mirrored a kind of daylighting—the act of bringing hidden narratives and histories back to visibility, much like reviving lost rivers.

Cartographic Echoes became my first officially produced piece in England. Alongside my audience, I engaged with non-human bodies—bark, flax, dried leaves, and mosses on the stage. Moving with and through these elements, sensing their textures, scents, and forms, allowed my body to transform, deepening my ecosomatic awareness and expanding my sense of presence beyond natural environments. These organic materials reminded me of both the fragility and resilience in life, exposing the fluidity of time concept and our capacity to move beyond imposed linearity of it. They echoed the long-standing companionship between humans and plants, reinforcing a profound connection to the natural world. Through this performance, I was able to write and rewrite my grandfather’s story—alongside countless other shared narratives of displacement—stories that remain timeless and universal.

Last but not least, I want to express my deep gratitude to the collaborative environment provided by Schumacher College, Dartington Arts, and Plymouth University. The convergence of academic insight merged with artistry, holistic philosophy, and ecological awareness created fertile ground for my research and for the realization of this daylighting experience. Under the guidance of Dr. Rachel Sweeney, I was encouraged to access and trust the authentic layers of my creative self—particularly those tied to my cultural memory and mother tongue. Sensing the inclusive atmosphere through her mentorship not only created a safe and rigorous space for exploration, but also helped me understand how my voice could emerge with greater clarity and confidence, free from external expectations or the need to translate myself into other frameworks.

Finally, this performance, and the process of developing it, became a pivotal point in my journey as an artist. It expanded my perception of the stage as a living site for dialogue, remembering, and transformation. This experience didn’t just add to my artistic toolkit—it also empowered me to move forward with deeper integrity, resilience, and rootedness in body, story and ability to go beyond the stories by multiplied ways of applied research and performance.

*This writing has been published online with the invitation of Funmi Adewole, De Montfort University https://www.fepdn.net/2025/05/09/449/

7 June 2025
Eleştirel Pedagoji Konferansından Dans Eğitiminde Dönüşümün Hafızası Üzerine

29 Kasım-2 Aralık 2024 tarihleri arasında Eleştirel Pedagoji Kongresi Eğitim Sen, Sivil Düşün, Birarada Derneği, Odtü Mezunlar Derneği ve Töz Yayınları desteği ile Ankara’da gerçekleşti. Eleştirel Pedagoji alanına uzun zamandır emek veren yerli, yabancı akademisyenlerin yanı sıra tarih, sosyoloji, sanat ve din eğitimi gibi farklı disiplinlerde eleştirel pedagoji merceğinden çalışmalar yapan akademisyenlerin, sosyal çalışanların ve araştırmacıların da sunumlarına yer veren zengin program başta Ankara olmak üzere Türkiye’nin farklı şehirlerinden gelen katılımcıların yoğun ilgisi ile karşılandı.

Paydaşları Prof. Kemal İnal tarafından bir araya getirilen kongre, Peter Mayo gibi yetişkin eğitimi ve eleştirel pedagoji konusunda duayen akademisyenlerin açılış konuşmaları ile başladı. Konferans süresince son yıllarda önemi dünya çapında artan göç pedagojisi, ırkçılık karşıtı pedagoji, feminist pedagoji, ekolojik pedagoji, queer pedagoji, toplumsal cinsiyet eşitliği gibi pek çok farklı konuya dair sunum ve atölye çalışması gerçekleşti.

Tüm bu sunum ve atölyelerdeki gözlemlerimden ortaya çıkan , yukarda bahsi geçen konular üzerine yetkin eylemlere, tartışmalara, fikir alışverişlerine duyulan yoğun ihtiyaç ve ilgiydi. Kongre süresince yerli ve yabancı konuşmacıların eleştirel pedagoji perspektifinden çalışırken karşılaştıkları ortak ya da farklı sorunlar, kurumsal destek ya da engeller, problemleri çözmeye dair yaklaşımları hem meslektaşlar hem de katılımcılar arasında ilham veren, öğretici deneyimlerin yaşanmasına aracı olurken yerel ve uluslararası bağlamda dayanışmanın önemini yeniden hatırlattı.

Bu sürece ben de kongrenin açılışında eleştirel düşünce uygulamalarına dair beden odaklı bir tanışma etkinliği ve Yaratıcı Dans İle Eleştirel Düşünceyi Geliştirmek adlı bir atölye çalışması ile katkıda bulundum. Her iki atölyenin de temelinde geleneksel eğitim sistemlerinde uzun süre göz ardı edilmiş olan beden üzerinden deneyimlenerek edinilen bilgiyi öncelemek vardı. Uygulama sürecinde bu bilgiyi ortaya çıkarmak için bireyin bedeni ve zihni arasındaki diyaloğu kurmasını sağlayacak, bulunduğu an ve alan içinde beden, mekan farkındalığını uyandıracak, hareket araştırması içinde bedensel duyumsamalarını da hissederek merkeze aldığı düşünceyi ya da temayı ileriye taşıyacak, farklı açılardan görmesine, yeni boyutlar kazanmasına yardımıcı olacak egzersizleri yaratıcı dans pedagojisi kaynaklığında kullandım.

bell hooks bir özgürleşme pratiği olarak gördüğü eğitim süreçleri hakkında bedenin, beden farkındalığının ve eğtimde holistik yaklaşımın önemini şöyle vurgular;

“Eleştirel düşünce alanının ötesinde, sınıfa “bedensiz bir ruh” olarak değil, “bir bütün olarak” girmeyi öğrenmemiz de aynı derecede önemlidir”

Bu bağlamda kapsayıcı ve bütünsel öğrenmeye hizmet edecek şekilde dans sanatının eğitim-öğretim uygulama süreçlerinde bir öğrenme aracı olarak aktif olarak yer alabilmesi için uzun süredir benzeri atölye çalışmaları yapmakta ve konu üzerine yazmaktayım. Bu emekler alana ilgi duyan akademisyenlere, sanat eğitmenlerine, sosyal çalışanlara ulaşmakta. Eleştirel Pedagoji Konferans’ında yaptığım uygulamalarda da atölye katılımcılarının süreçte hem heves hem de hayret ile dans, hareket, öğrenme ve eleştirel düşünce arasındaki destekleyici ilişkiyi deneyimleyerek fark ettiklerini hem atölye sürecindeki gözlemlerimden hem de atölye sonunda verdikleri geri bildirimlerden anladım. Bu bana bir kez daha yaratıcı dans, bedenlenmiş bilinç, somatik pedagoji gibi derslerin başta eğitim fakülteleri olmak üzere öğretmen yetiştiren kurumlarda yer almasının önemini anımsattı. Tüm bu uygulamalar yeni müfredatlara geçişi ve ilgili kurumları yöneten güç sahiplerinin demokratik, katılımcı öğrenme deneyimlerine alan açması ile mümkün.

Türkiye’de dans sanatının eğitim alanının yanı sıra toplumda farklı alanlara yayılması, ulusal ve yerel sanat ve eğitim politikalarının yapısal desteğinin yanında sosyal birimler ve dans alanı uzmanlarının eşitlikçi bir bakış açısı ile iletişime geçebilmeleri, birbirlerinden öğrenmeleri, birbirini karşılıklı olarak şekillendirebilmeleri, yerel kültürden filizlenen ve topluma ulaşan sosyal, pedagojik ve sanatsal ortak yaratımlarda bulunabilmeleri ile gerçekleşebilecek.

Bu vesile ile dans eğitiminde disiplineler arası yaklaşımı ülkemiz akademisinde ilk kez var eden, 29 Ekim 2024 tarihinde aramızdan ayrılan hocam Geyvan McMillen’ı anmak isterim. 1960 yılında Hacettepe Üniversitesi Devlet Konservatuvarı Bale Bölümü’nden mezun olan

Fotograf Yaşar Saraçoğlu

McMillen, Ankara Devlet Balesi’ne 1960-70 yılları arasında dansçı, eğitmen ve koreograf olarak çalıştı. Öğrenme merakı, yaratma isteği ve azmi sayesinde İngiltere ve ABD’de döneminin önde gelen dans okullarında burslu öğrenci olarak kabul edildi, ardından kariyerine yurtdışında çeşitli topluluklarda dansçı olarak devam etti ve bu toplulukların dünya turnelerine katıldı. Türkiye’ye döndükten sonra İstanbul Devlet Opera ve Balesi’nde baş koreograf olarak klasik eserleri sahnelerken bir yandan da kurum içi ve kurum dışında eğitimini aldığı Graham ve Cunnigham tekniğine dair dersler verdi; bugün çağdaş dansta uluslararası başarıya sahip, alanda özgün tarzlarını yaratan Mustafa Kaplan, Mehmet Sander, Ziya Azazi gibi dansçı ve koreograflar ilk dans derslerini ondan aldılar. Dünyanın önemli modern ve çağdaş dans topluluklarının Türkiye’ye gelmesine, İstanbul’da üretmesine aracı oldu. Bir yandan da Anadolu kültüründen beslenen özgün koreografilerini üretip Ankara ve İstanbul başta olmak üzere farklı mecralarda sergiledi, yurtdışında farklı festival ve bienallere eserleri ile davet edilip katıldı.

Mimar Sinan Üniversitesi Devlet Konservatuvarı Modern Dans Anasanat Dalın’da bir süre eğitmen olarak görev yaptıktan sonra, tüm mesleki birikimini 1998 yılında Yıldız Teknik Üniversitesi, Sanat Tasarım Fakültesi bünyesinde açtığı Dans lisans programında aktarmaya yaş haddinden emekli oluncaya dek devam ettirirdi.

Okulda görev yaptığı süre boyunca pek çok farklı projenin de gerçeklemesine destek veren Geyvan McMillen, 2002 yılında CRR Sanat Yönetmeni Arda Aydoğdu’nun daveti ile Cemal Reşit Rey Dans Tiyatrosunu kurdu. 2005 yılına dek farklı prodüksiyonlara ev sahipliği yapan topluluk bünyesinde profesyonel dansçı ve koreograflara yer verirken aynı zamanda yetişmekten olan okul öğrencilerinin de sahne deneyimi kazandıkları ve profesyonel hayata adım attıkları bir alana dönüştü, aktif olduğu dönem boyunca dans izleyicisinin yoğun ilgisi ile gösterileri izlendi.

Maalesef ilerleyen yıllarda her iki kurum da ülkenin değişen politik güç dinamikleri içinde sessizce kapatılıp işlevsizleştirilirken biz öğrencilerine de ilk olarak bu deneyimlerden ders almak ve Türkiye’de dans eğitiminin yaşadığımız hafızasını canlı tutmak düştü. Bugün pek çok mezun arkadaşımız ülkenin farklı yerlerinde farklı yaşlardan öğrenciler ile dans alanında çalışmakta, dersler vermekte, bir kaçımız akademide, bir kısmımız ise Modern Dans Topluluğunda dansçı ve koreograf olarak görev yapmakta.

Yıkımlar ve yaratımların oldukça dinamik olduğu coğrafyamızda köklenerek gelişmek hem hafızaya sahip çıkmak hem de eleştirel pedagojinin önerdiği gibi eğitimin öznesi olan öğrencileri pek çok farklı açılardan nesneleştirmeye çalışan eğitim sistemlerinden uzaklaşmak ile mümkün. Hem ana akım örgün eğitimin hem de sanat eğitiminin eleştirel pedagojinin ilkeleri doğrultusunda adil, eşitlikçi, bağımsız, çok sesli, çok renkli, diyaloğa dayalı, türlerarası, etik, kapsayıcı, değişime açık, deneyimsel, ulaşılabilir, öğrencinin sorgulayarak eğitim sürecini, katılımını şekillendirebildiği bir sistemin gerekliliği yaklaşan yapay zeka devriminin yaratacağı öngörülebilir, öngörülemez değişimler ve krizler çağında iyice artmakta.

Yazı 7.01.2025 tarihinde Mimesis Portalda yayınlanmıştır; https://www.mimesis-dergi.org/2025/01/elestirel-pedagoji-konferansi-ve-dans-egitiminde-donusumun-hafizasi-uzerine

11 January 2025

Author: lerna

Ekosomatik pratikler

Eudec 2008